Muzeum - Kaszubski Park Etnograficzny im. Teodory i Izydora Gulgowskich we Wdzydzach Kiszewskich

wyraź swoją opinię
o Muzeum

PLAN MUZEUM
Wystawa stała: "Dawna architektura i kultura Kaszub i Kociewia od XVIII - XX w."

BUDOWNICTWO KASZUB POŁUDNIOWYCH I ZACHODNICH
1.	Chałupa gburska z Wdzydz Kiszewskich kopia XVIII w. zrębowej chałupy podcieniowej wykonana w 1936r. Wnętrze podzielone na narożną sień, izbę i alkierz, wyposażone w tradycyjne meble i narzędzia pracy z przełomu XIX i XX w. W rogu izby usytuowany jest piec ogrzewczy z kafli doniczkowych.
2.	Chałupa rybacka z Wdzydz Tucholskich zbudowana w latach 20-tych lub 30-tych XIX w. Ukazuje stan wnętrza po przebudowie na pocz. XX w. z meblami i sprzętem rybackim używanym przez bezrolną rodzinę wiejską.
3.	Chałupa gburska z Chrztowa wzniesiona w 1852r. Zgodnie z ówczesną modą w budownictwie wiejskim, zwrócona jest ścianą frontową do drogi. Wnętrze komina powiększone o tylną sień zamienione w 1912r. na kuchnię. Pomieszczenia zajmuje wystawa poświęcona Teodorze i Izydorowi Gulgowskim oraz wdzydzkiemu rękodziełu artystycznemu.
4.	Zabudowania zagrodnika z Borska – z lat 80-tych XIX w. Należały do rodziny utrzymującej się z pracy najemnej, hodowli, rzemiosła. W warsztacie funkcjonującym w zagrodzie od lat 20-tych XX w., właściciel zajmował się kołodziejstwem, stolarstwem, szkutnictwem, ciesielstwem, itp. chałupa – szerokofrontowa, dwuwnętrzna, wyposażona jest w meble i sprzęty domowego użytku z lat 20-tych i 30-tych XX w. budynek gospodarczy – zbudowany został wg tradycji XIX w.; pierwotnie była to stodoła z klepiskiem oraz małym chlewem; rozbudowany w czasach późniejszych o warsztat i dwa chlewiki.
5.	Chałupa gburska z Piechowic – datowana na k. XVIII w. Część podcienia zabudowana w latach 80-tych XIX w. Miejsce spotkań twórców ludowych oraz zespołu folklorystycznego „Wdzydzanki”. Wystawa: „Wdzydzkie rękodzieło artystyczne – warsztaty”.
6.	Zagroda gburska z Nakli charakterystyczna dla grupy zamożnych mieszkańców wsi kaszubskiej na pocz. XX w.: chałupa z Lipuskiej Huty zrębowa, z podcieniem petnoszczytowym. z 1787 r.; we wnętrzach meble i sprzęty z XIX w. chałupa robotnicza z Nakli zrębowo-szkieletowa, z XVIII w.; dawny chlew z przejazdem bramnym. w którego części na pocz. XX w. utwo-rzono mieszkanie dla rodziny robotnika rolnego chlew z Radunia - zrębowy, z 1905 r. wielownętrzny stodoła z Szablewa - zrębowa, z 1748 r.; dwusąsiekowa, z przejezdnym klepiskiem inne elementy zagrody: studnia z żurawiem, piwnica ziemianka, piec chlebowy oraz ogród.
7.	Zagroda drobnoszlachecka z Trzebunia typowa w 2 poł. XIX w. dla tej warstwy mieszkańców wsi: dworek z Trzebunia zrębowy, z l. 20-tych XIX w.; wewnątrz, wśród wyposażenia, liczne meble i sprzęty z XIX w. przeniesione wraz z budynkiem chlew z Krosewa - zrębowy, z 1863 r.; czterodziałowy (wozownia, obora, stajnia i owczarnia) stodoła ze Słonego Starego - zrębowa, z XVIII w.; dwusąsiekowa, z przejezdnym klepiskiem torfownik z Tuszkowych - szkieletowy, z k.XIX w.; magazyn opału, sprzętu połowowego i inne kopia kapliczki z 1869 r. (oryginalna rzeźba z XV w. eksponowana jest w kościele), kamienno-ceglany piec chlebowy wykonany na wzór pieca w Szarłacie, ogród warzywny i kwiatowy. W pobliżu przydrożny krzyż z Czapiewic, z k. XIX w.
8.	Zagroda zagrodnika ze Skorzewa wybudowana jako zagroda gburska w 1 poł. XIX w., po 1865 r. należała do bezrolnych mieszkańców wsi: chałupa ze Skorzewa - zrębowa, z podcieniem narożnym, z 2 ćwierci XIX w.; wnętrze z lat 30-tych XX w. chlew z Górek zrębowy, z 1 ćwierci XIX w.
9.	Zagroda pólgburska ze Skorzewa o tradycji co najmniej z XVIII w. chałupa ze Skorzewa - zrębowa, z podcieniem narożnym, z k.XVIII w., z dobudówką dla deputatników, z l. 60-tych XIX w. budynek gospodarczy ze Skorzewa - połączenie szkieletowej stodoły z chlewem konstrukcji sumikowo-łątkowej (chlew odtworzony w muzeum), z pocz. XIX w.; stodolne wrota od strony podwórza zawieszone na "biegunach" inne elementy zagrody, piwnice ziemianki, kopia kapliczki z figurą św. Jana Nepomucena, kamienne ogrodzenie.
10.	Zagroda rzemieślnicza Kalisk – (planowana do rozbudowy). chałupa – z pocz. XIX w.; podcieniowa, konstrukcji zrębowej, kryta słomą; jej właścicielem i użytkownikiem był tzw. „gromadzki sołtys”. chlew – z 1780 r. (data na nadprożu drzwi w podcieniu), jednownętrzny z podcieniem wspartym na jednym słupie, konstrukcji zrębowej. Wykorzystywany z hodowli inwentarza w zagrodzie rzemieślniczej.
11.	Dworek z Nowego Barkoczyna zrębowo-szkieletowy, z podcieniem fron-towym, z 2 pół. XVIII w.
12.	Zagroda drobnoszlachecka Czarnej Dąbrowy – (w trakcie dbudowy), o zwartej zabudowie. budynki tworzące zagrodę powstawały w różnych okresach czasu (od lat 70-tych XVIII w. do 1917 r.) wskutek czego zagroda jest dobrą ilustracją przemian w kaszubskim budownictwie wiejskim. dworek – zrębowy z poł. XIX w. chlew – kamienno – ceglany z 1917 r., trójwnętrzny (obora, świniarnia i kuchnia gospodarcza z piecem chlebowym). Adaptowany do potrzeb wystawy tematycznej. chlew – konstrukcji szkieletowej z lat 60-tych XIX w. stodoła – zrębowa, z lat 70-tych XVIII w.; budynek z przejazdem bramnym (główny wjazd na teren zagrody), dwoma sąsiekami przedzielonymi klepiskiem oraz owczarnią dostępną z przejazdu.
BUDOWNICTWO KASZUB ŚRODKOWYCH
15.	Zagroda gburska z Garcza - (planowana do rozbudowy), przykład zamożnej zagrody rolniczo – hodowlanej o XIX w. tradycji; ukazana w muzeum w jej stanie z lat 30- tych XX w. chałupa – z 1828r.; szkieletowa z murem wypełniającym z gliny, dach naczółkowy przykryty słomą, wnętrze ukazane po zmodernizowaniu systemu ogniowego (kuchnia urządzona w dawnym kominie). chlew – przeniesiony z Szopy, wybudowany w 1934r.; kamienny, z dachem krytym „szyndlami” (rodzaj cienkich gontów dartych z drewna sosnowego, lub świerkowego). Jednoprzestrzenne wnętrze chlewa podzielone na stanowiska dla krów, koni, świń i kur. stodoła – I poł. XIX w.; konstrukcja szkieletowa z murem wypełniającym z gliny, dach dwuspadowy przykryty słomą.
17.	Leśniczówka z Nowych CzapliI - (w trakcie odbudowy), fundowana przez pruską administrację leśną w 4 ćw. XIX w. chałupa – leśniczówka - budynek podpiwniczony, konstrukcji zrębowej, wieloizbowy. Forma i plan budynku narzucony przez administrację leśną. budynek gospodarczy - ceglano-szkieletowy. Pod wspólnym dachem część inwentarska (ceglana) oraz stodoła.
21.	Dworek z Ramlejów - wybudowany przez Józefa Arendta z Kiełpina w 1945r. w miejscu poprzedniego domu, który spłonął w czasie wojny. Związany tradycją szlachecką z rodziną Puzdrowskich. Dom szerokofrontowy, dwutraktowy. Konstrukcja ścian szkieletowa, dach dwuspadowy kryty słomą. We wnętrzu znajdują się pracownie muzealne działu budownictwa.
BUDOWNICTWO KASZUB PÓŁNOCNYCH
23.	Zagroda gburska z Gnieżdżewa kapliczka z Puzdrowa - wybudowana w 1937 r. z inicjatywy mieszkańców wsi, którzy w 2005 r. przekazali ją do Muzeum. Wewnątrz figura MB Różańcowej przywieziona z Cęstochowy w 1937 r.
26.	Zagroda szlachecka z Luzina - o XVII w. tradycji, pierwotnie folwark zakonu norbertanek z Żukowa: dwór z Luzina - 3 ćw. XVII w. Zbudowany w konstrukcji zrębowo-szkieletowej wielokrotnie przebudowywany i modernizowany; wnętrze wielodziałowe z reprezentacyjnymi izbami od frontu. Wystawy: „Mieszkanie szlachecko - ziemiańskie na Kaszubach z pocz. XX w.”, „Czystość i porządek domowy w k. XIX w. i pocz. XX w.”, „Dzieje zagrody folwarcznej z Luzina”. spichlerz z Luzina - z 3 ćw. XVIII w. o konstrukcji szkieletowej z murem wypełniającym z gliny. Wystawa „Polacy, Niemcy, Kaszubi. Fotograficzne obrazki z życia kaszubskiej i pomorskiej wsi XIX i XX w.” (We współpracy z Instytutem Herdera w Marburgu – Niemcy). chlew – 3 ćw. XIX w., budynek wielodziałowy (obora, stajnia, świniarnia, magazyn pasz), kamienny z dachem dwuspadowym, przykrytym dachówką. stodoła – z k. XIX w., konstrukcji szkieletowej, oszalowana deskami, dach dwuspadowy przykryty papą.
29.	Świątynia z Bożegopola Wielkiego - ufundowana została przez Bertholda von Luntosch właściciela wsi w latach 1637-1658. Budynek wzniesiono w konstrukcji szkieletowej z drewna sosnowego, z murem wypełniającym z cegieł. Pierwotnie służyła jako zbór protestancki, a po 1946 r. jako kościół katolicki. W 1743 r. bryłę świątyni wzbogacono dzwonnicą ustawioną na stropie, a w 1867 r. dobudowanąo wschodnią zakrystię. W 1789 r. wymurowano w kościele kryptę grzebalną dla rodziny Wejherów, właścicieli wsi od 1789 do 1945 r.
BUDOWNICTWO KOCIEWIA LEŚNEGO
34.	Zagroda chałupnika z Zazdrości (planowana do rozbudowy), zbudowana na pocz. XIX w. w osadzie śródleśnej w Borach Tucholskich założonej przed 1780 r., której mieszkańcy trudnili się głównie przemysłem leśnym, a w mniejszym stopniu zajęciami rolniczo – hodowlanymi;. chałupa z Zazdrości - wybudowana po 1802 r. Jej użytkownikami byli bezrolni, utrzymujący się z pracy najemnej i rzemiosła. Konstrukcja ścian zrębowa – „na obłap”, z ostatkami. Dach pokryty sosnowymi „dranicami”. Wnętrze jednoizbowe z wyposażeniem z II poł. XIX w. chlew - z pocz. XIX w., o konstrukcji zrębowej, w której „brusy” powiązano „na obłap”; kryty słomą, jednownętrzny.
BUDOWNICTWO KOCIEWIA POLNEGO
39.	Chałupa z Klonówki - – wybudowana dla robotników folwarcznych w latach 30-tych XIX w. Wymurowana z bloczków glinianych, z podcieniem pełnoszczytowym. Wystawa „Florian Ceynowa i Powstanie Starogardzkie 1846r.”
40.	Zagroda ze Szczodrowa - dwubudynkowa, zamieszkała dawniej przez robotników rolnych. chałupa – wybudowana przed 1874r. Wnętrza z lat 20-tych XX w.; w części południowej – mieszkanie weterynarza ludowego. chlew z Klukowej Huty – wybudowany w 1897r. przez cieślę Kopicę (z okolic Lipusza) na zlecenie właściciela gospodarstwa gburskiego zatrudniającego robotników rolnych.Konstrukcja ścian szkieletowa, dach dwuspadowy przykryty słomą.
41.	Zagroda gburska z Pogódek - – przykład XIX w. gospodarstwa rolniczo-hodowlanego z Kociewia. Składa się z chałupy i stodoły. chałupa z Pogódek - wybudowana w latach 70-tych XIX w. Ściany o konstrukcji sumikowo-łątkowej. We wnętrzu, wokół centralnego komina, rozlokowane są dwie sienie i cztery pomieszczenia użytkowe. stodoła z Grabówka - wybudowana w 1749r.; z dwoma sąsiekami przedzielonymi przejezdnym klepiskiem. Dobudówki o konstrukcji szachulcowej pełniły funkcję chlewików. „Boża Męka” – kopia krzyża z ludową pasyjką z 1889r. pochodzącego z tej zagrody. Oryginał po przeprowadzonej konserwacji znajduje się w zbiorach Muzeum.
BUDYNKI PRZEMYSŁOWE I UŻYTECZNOŚCI PUBLICZNEJ
44.	Wiatrak z Jeżewnicy "koźlak" - zbudowany w 1876r. przez majstra Ludwicha. Posiada w wyposażeniu tradycyjne urządzenia przemiałowe oraz nowsze, wprowadzone w latach 20-tych XX w.
45.	Wiatrak "Holender" z Brus - zbudowany w 1876r., z elementów drewnianych dawnej dzwonnicy. Zmodernizowany w 1914r., użytkowany do 1947r. Zbudowany na planie ośmiokąta, wnętrze trzypoziomowe, ruchomy dach mieści koło paleczne osadzone na wale skrzydłowym. pomocnicza szopa młyńska - kopia szopy z Rolbika, konstrukcji szkieletowej. We wnętrzu tokarnia używana do renowacji metalowych walców z mlewnika zbiożowego oraz tradycyjna prasa do wyciskania oleju z prażonego siemienia lnianego
46.	Tartak ze Staniszewa – z trakiem typu horyzontalnego, służącym do przecierania drewna; produkt bydgoskiej fabryki „C. Blumwe i Syn” z k. XIX w. Jako napęd wykorzystywano dawniej koło wodne lub lokomobilę parową. Zadaszenie to kopia oryginalnej szopy tartacznej.
49.	Zagroda szkolna: szkoła z Więckowych - wybudowana w latach 50-tych XIX w. o szkieletowej konstrukcji ścian. Wnętrze wg typowego, ówczesnego projektu, podzielone na dużą izbę lekcyjną i mieszkanie dla nauczyciela. W budynku odtworzono izbę szkolną z okresu międzywojennego. przyszkolny budynek gospodarczy z Kalisk - – lata 80-te XIX w., konstrukcja szkieletowa z ceglanym murem
50.	Kościół ze wsi Swornegacie - pod wezwaniem św. Barbary. Ufundowany został przez starostę tucholskiego i mieszkańców wsi oraz proboszcza z Konarzyn. ok. 1700r. Charakteryzuje się zwartą trójczłonową bryłą. Jego ściany zbudowane zostały w technice zrębowej, dach pokryty jest gontem. Wieża o konstrukcji szkieletowej, dostawiona w 1740r. Obok kościoła kopia krzyża z Wieprznicy z 1766r. OŁTARZ GŁÓWNY – 3 ćw. XVII w. z obrazami św. Barbary i Jana Chrzciciela z pocz. XVIII w. OŁTARZE BOCZNE – prawy - rokokowo-klasycystyczny z XVIII w. i lewy - klasycystyczny z XIX w. Deskowy strop pokryty jest malowidłami datowanymi na pocz. XIX w., przedstawiającymi medaliony z wizerunkami św. Barbary, Jana Chrzciciela i Oka Opatrzności w bogatej oprawie roślinnej. Nawiązuje do tradycji barokowej i podkreśla ludowy charakter wnętrza.
51.	Dworek ze Skwieraw - wybudowany w pocz. XIX w. Wnętrze zaaranżowane dla potrzeb recepcyjnych Muzeum (kasa biletowa i sklepik z pamiątkami)
52.	Dworek z Radunia - wzniesiony w latach 50-tych XIX w.; fundatorem była rodzina Lew- Kiedrowskich. W zabudowie wsi wyróżniał się wielkością i nowoczesnością konstrukcji, naśladując modne w poł. XIX w. dwory klasycystyczne. W budynku mieszczą się pracownie i biura Muzeum.
55.	Kuźnia z Lini - zbudowana na pocz. XX w. Konstrukcja ścian szkieletowa, dach dwuspadowy pokryty papą. Użytkowana do lat 80-tych XX w.
58.	Chałupa dzierżawcy ze Starej Huty - szkieletowa; z lat 90-tych XIX w.; w Muzeum dostosowana do funkcji budynku gastronomicznego pod nazwą karczma „Wygoda”.
59.	Karczma z Rumi - rekonstrukcja XVIII-wiecznej karczmy zajezdnej usytuowanej przy dawnym trakcie z Berlina do Gdańska. Poza karczmą pod wspólnym dachem znajdował się zajazd na powozy i dla koni. Budynek konstrukcji szkieletowej z drewna sosnowego z murem wypełniającym z cegieł. Dach wielospadowy przykryty dachówką holenderską. W Muzeum karczma pełni rolę sektora wejściowego - mieści wejście na teren ekspozycji, kasę biletową, multimedialną wystawę wprowadzającą oraz karczmę "Pod Wdzydzką Trocią" z pokojami gościnnymi.
	Grób założycieli Muzeum Teodora z d. Fethke - 24.IX. 1860. Małe Chełmy - 21.11.1951. Izydor Gulgowski - 4.IV.1874, Iwiczno - 22.IX.1925
	Pomnik poświęcony: "Twórcom Skansenu Kaszubskiego Teodorze i Izydorowi Gulgowskim" projekt Wawrzyńca Sampa, ufundowany przez Zrzeszenie Kaszubsko-Pomorskie w 1977 r.
	Pomnik Róży Ostrowskiej - poświęcony związanej z Wdzydzami pisarce; ufundowany w 2005 r.

Muzeum - Kaszubski Park Etnograficzny im. Teodory i Izydora Gulgowskich we Wdzydzach Kiszewskich
83-406 Wąglikowice tel./fax (058) 686-11-30 ;(058) 686-12-88 email: muzeum@muzeum-wdzydze.gda.pl